Tarihe Dokunan Dava: Galileo’nun Yargılanması

İtalyan kaynaklar, onun anısını böyle ölümsüzleştiriyor: “Eppur si muove.” “Dünya yine de dönüyor!”

Anlamını soruşturma ve sorgulama kelimelerinden alan, Katolik Kilisesi imzalı Engizisyon Mahkemesi, Galileo’ya da 1600’lü yıllarda bir sandalye ayırdı. Kuruluşunda sadece kilise öğretilerine başkaldıran Hristiyanları yargılamakla görevli olan mahkeme, zamanla yargı yetkisini genişletip şeytana tapınma, zina, büyücülük, kilisenin onay vermediği ilmi araştırmalar, araştırmacılar bu kapsam içine alındı. Yaptırımları ile tarihe iz bırakan Engizisyon Mahkemeleri; prosedürlerini kesinlikle gizli olarak yürüttüğü yaptırımlar konusundaki söylentilerin suç delili sayılabileceği çeşitli işkence yöntemleriyle davalılarını, 1820’de Portekiz’de 1834’de İspanyada çalışmalarına son verene kadar cezalandırdı.

Image for post
Galileo’nun Davası, 1633

Davaya Kronolojik Bakış

Galileo’nun neden yargılandığını açıklamak üzere yargılandığı tarihten biraz geriye gidelim. 1589’da başladığı Pisa Üniversitesi Matematik Profesörlüğünden ekonomik sebepleri nedeniyle ayrılarak 1592’de Padua Üniversitesi’nde matematikçi olarak yüksek bir maaş ile göreve başladı. Teleskop ile tanışmasına bu görev geçişi sebep oldu. Padua Üniversitesi’nde Venedik’te üretilen fakat adının “teleskop” olarak kullanılmadığı ilk merceklerin örnekleri yer alıyordu. Galileo, iki borunun ucunda yer alan mercekleri fark edip optik ve perspektif bilgileriyle çok uzaktaki cisimleri daha fazla büyüten örneğini hazırladığında yıl 1611’di. Teleskop kelimesi ilk defa İtalya’da 1611’de, Galileo ile kullanıldı.

Galileo, The Sidereal Messenger adlı eserinde durumu şöyle ifade eder:

“Yaklaşık on ay önce bir Hollandalının gözle görülemeyecek kadar uzaklıktaki nesneleri yakındaymış gibi görünür yapan bir teleskop yaptığı haberi kulağıma geldi. Ayrıca teleskopla ilgili başka güzel şeyler. Haberin doğruluğunu teyit etmek için Fransız bir asil olan Jaques Badavore’ye mektup yazarak teleskopun çalışma prensipleri hakkında bilgi aldım. (…) Bu beni güçlendirdi ve benzerini nasıl yapacağımı düşündüm. Nihayetinde kırılma yasalarını derinlemesine kullanarak biri dışbükey diğeri içbükey iki lensi bir tüpe yerleştirdim. Sonra baktığımda tatmin edici büyüklükte ve yakınlıkta olduklarını ve üçte bir oranında daha yakın ve dokuz kat daha büyük olduklarını gördüm.”

Image for post
Galileo Galilei (1564–1642)

Galileo’nun teleskobu geliştirmesi onu teleskobu astronomide kullanan ilk bilim adamı yapacak; Kopernik’in miras olarak bıraktığı ve cevaplanması zorunlu olan soruların cevaplarını bulmaya yardımcı olacaktı. Güneş merkezli görüş olarak da adlandırılan Kopernik Teorisi, Güneş’in evrenin merkezi ve Dünya’nın diğer gezegenlerle birlikte onun etrafında döndüğünü iddia eden teoriydi. Teorinin devamında ise Dünya’nın evrenin merkezi olmadığı ve üç eş zamanlı dairesel hareket yaptığı savunuldu: günlük hareket, yıllık hareket ve Kopernik’in ortaya koyduğu düzeltme hareketi.

Yargılanmaya Giden Düşünceler

Teleskobu astronomik araştırmalarında kullanmaya başlayan Galileo, 1612 yılında Discourse on Floating Bodies (Boşluktaki Cisimler Üzerine Bir Konuşma), 1613 yılında ise Letters on the Sunspots (Güneş Lekeleri Üzerine Mektuplar) isimli eserlerini yayınladı. İkinci eserinde Kopernik teorisine yakın bir görüşü benimsedi.

Galileo’nun çalışmaları Kilise’nin de dikkatini çekiyordu. Galileo, düşüncelerini net olarak açıklamasa da yasaklanmış olan Kopernik Teorisini inceliyor, araştırmalarına devam ederek, yazılı şekilde araştırmalarını paylaşıyordu. Papa V. Paul bir grup teoloğundan Güneş merkezciliğin Ortodoksluğuna dair görüş istedi. Teologlar Papa’ya oy birliğiyle Kopernikçiliğin yalnızca yanlış değil, aynı zamanda birçok kutsal metne açıkça hakaret ettiği ve heretik olduğunu bildiren özel bir rapor verdi. Özellikle İncil’de yer alan ve Peygamber Yeşu’nun diliyle dünyayı evrenin merkezi kabul eden ve Güneş ile Ay’a “dur” emri veren pasajı ile Kopernik kesinlikle uyuşmamaktaydı:

“O zaman, Rabbin Amorîleri İsrail oğullarının önünde teslim ettiği gün, Yeşu Rabbe söyledi; ve İsrailin gözü önünde dedi: Dur, ey Güneş, Gibeon üzerinde; Ve Ay, sen Ayyalon deresinde. Ve millet düşmanlarından öç alıncıya kadar, Güneş durdu, ve ay yerinde kaldı. Yaşar kitabında bu yazılmış değil midir? Ve güneş göklerin ortasında durdu, ve tam bir gün kadar batmakta acele etmedi.”

https://incil.info/KM/arama/Yesu+10

Papa bu teolojik kanıyı değiştirmek üzere harekete geçti ve 5 Mart 1616 tarihinde Dizin toplantısında yayımladığı kararnameyle bütün Kilise’ye duyurdu. Kopernik’in teorilerini paylaştığı kitapları bu tarihte de yasaklandı. Bu hareket aynı zamanda Galileo’nun da teorileri daha fazla incelememesi için önüne koyulan bir engeldir.

Papa’nın isteği ile bu kararı takip eden günlerde İtalyan Kardinal Bellarmine, Galileo ile görüşme gerçekleştirir. Bellarmine, Kilisenin Kopernik hakkında vermiş olduğu kararı Galileo’ya iletir. Galileo’nun bunu reddetmesi durumunda ise cezalandırılacağını söyler. Galileo’nun birkaç yıl sonra yargılanacağı dava dosyalarında ise bu görüşme; Galileo’ya sözel ya da yazılı hiçbir biçimde bu teorileri öğretmemesi, benimsememesi ve savunmamasının emredildiği belirtilir.

1623 yılında arkadaşı ve destekleyicisi olan Papa VII. Urban’ın papalığa seçilmesi Galileo için güzel bir gelişmedir. Galileo, üzerindeki Kilise baskısının azalacağı düşüncesiyle çalışmalarına devam ederek Dialogues Concerning the Two Great World Systems (İki Büyük Dünya Sistemiyle İlgili Diyaloglar) isimli eseri yazmış ve kilisenin izniyle 1632 yılında Floransa’da bastırmıştır.

Image for post
İki Büyük Dünya Sistemiyle İlgili Diyaloglar, 1632

Yargılanmaya Götüren Kitap

Galileo, Kopernik’in Teorisini kanıtladığına dair araştırmalarını 1616’da yasaklandığı gerekçesiyle paylaşamayacağı için İki Büyük Dünya Sistemiyle İlgili Diyaloglar kitabında Platonun Diyaloglar kitabından esinlenerek kendi bulduğu tezleri ve eski düşünceleri diyalog halinde ele alır. Kitap karakterlerinden Salviati yeni düşünceleri güçlü bir biçimde sunar, diğer sözcü Simplicio eski gelenek adına inatla ve ayrıntılı bir biçimde tartışır ve üçüncü sözcü Sagredo sorunları yansız bir bakış açısıyla dile getirir.

Bu kitap, onun yargılanmasına sebep olmuştur. Papa VII. Urgan, kitabın 1616’da getirilen yasakları çiğneyip çiğnemediğini araştırması üzerine bir komisyon kurar. Komisyon burada Galileo’nun Bellarmine ile olan görüşmelerini de açığa çıkarınca mahkeme önüne çıkmak zorunlu hale gelir. Yargılamada ise sahtekarlık, sapıklık, dine hakaret ve dinsizlikle suçlanır ve ömür boyu hapse mahkum edilir. Ev hapsine mahkum edilir. 1642 yılında Galileo, hayata veda eder.

Image for post

Dünya Yine De Dönüyor!

Yazının girişinde de belirtildiği üzere; Galileo, ölümünden bir asır kadar sonra 1757 yılında Giuseppe Baretti’nin kitabı İtalyan Kütüphanesi’nde şöyle anlatılmaktadır:

“Mahkemeden çıktığı anda, önce gökyüzüne, sonra yere baktı, ayağını yere vurdu ve derin düşüncelerle ‘Eppur si muove’ (Yine de dönüyor…) dedi, Dünya’yı kast ederek…”

Galileo, gözlemsel astronominin babası ve modern fiziğin babası deyimleriyle akıllarda yer edecek, bilime kattığı özgün buluşlarıyla kendine “bilimin babası” dedirtecek sayılı bilim insanlarından biridir. Buluşları her ne kadar kendi döneminde değerlendirilmese de, geleceğe ışık tutmuş, bilim insanlarına yön göstermiştir.

KAYNAKÇA:

1- Çetinkaya, Bayram Ali 2015, Doğu’ dan Batı’ ya düşüncenin serüveni Antikçağ Yunan & Ortaçağ Düşüncesi, İstanbul, İnsan Yayınları.

2- Özalp, Hasan 2017, Din-Bilim Çatışması Üzerine: Kopernik Merkezli Bir Okuma.

3- Gülcan, Nur Yeliz Tarihsel Süreçte Dinin Bilimsel Alandaki Etkileri Açısından Din-Bilim İlişkisi

4- Galilei Galileo, The Sidereal Messenger, trans. Edvard Stafford Carlos, Rivingston, London 1 880, s. 10.

5- Esgin, Mehmet. “Engizisyonun günümüze hatırlattıkları,” Bozok Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 1,1 (2012/1), ss.91–99.

6- https://evrimagaci.org/yine-de-donuyor-galileo-neden-yargilandi-sucu-neydi-ve-nasil-cezalandirildi-5182

7- https://evrimagaci.org/kopernik-devrimi-gunes-merkezli-evren-teorisi-ve-sonrasinda-dunyaya-bakisimiz-nasil-degisti-5226

Yanıt yok

Bir cevap yazın

Bize her yerden ulaşabilirsiniz. :)
Twitter
YouTube
LinkedIn
Share
Instagram