Kripto Paralar

Son zamanlarda çokça bahsedilen kripto paraların ne işe yaradığını hepimiz merak ediyoruz. Hayatımızdaki avantaj ve dezavantajları nelerdir? Özellikle Kripto paranın gelişimi nasıl olmuştur? Paranın elden ele değişim aracı olarak varlığını sürdürdüğü klasik anlayıştan farklı olarak, karşımıza çıkan bu dijital ekonomi, insanların ilgisini hızla çekmeye başlamıştır. Kripto para şifrelidir ve güvenli işlem yapmak için önemli bir araçtır. Sanal para arzına olanak sağladığı da bilinmektedir. Kripto paranın fiziksel anlamda gerçekliği yoktur. Ayrıca herhangi bir merkez bankası tarafından kontrol edilmediği gibi ihraç da edilemeyen bir para olarak görülmektedir.

Kripto Para ve Blockchain

Kripto parayı daha iyi anlayabilmek için çok kısa Blockchain’den de bahsetmekte fayda var.  Kripto paralar bankacılık sisteminin aksine merkezi olmayan bir yapıdadır. Bu nedenle de işlemler Blockchain olarak adlandırılan bir sistem tarafından gerçekleşmektedir.  Blockchain Türkçede blok zinciri olarak anılmaktadır. Blokchain internet üzerinde çalışan bir altyapıdır aslen. Bitcoin ve kripto para ise bu altyapının kullandığı araçlardır. Blockchain tüm kayıtların herkese açık olduğu ve bu kayıtların herkes tarafından tutulabildiği yeni bir teknolojidir.  Blok zinciri online bir hesap defteri olarak işlev görür. Blockchain gücünü bilgisayar ortamından almaktadır. Blok zincirinin önemli özellikleri de vardır. Blockchain’ deki veriler değiştirilemez. Bu yönüyle dışarıdan yapılacak müdahalelere karşı kapalıdır.  Blockchain aracıyı ortadan kaldırdığı için hızlıdır. Bunu akıllı sözleşmeler ile sağlamaktadır. Akıllı sözleşmeler, bir sözleşmenin şartlarını yerine getirebilen bilgisayarlı bir işlem protokolüdür. Akıllı sözleşmelerin hayatımızda birçok faydası vardır. Mesela, sözleşme metninin ortadan kalkmasını, kaybolmasını veya değiştirilmesine engel olmaktadır. Akıllı sözleşmeler bazı hukuki problemleri de beraberinde getirebilmektedir. 

Kripto Paranın Ortaya Çıkışı ve Bitcoin

Kripto paralar içinde en çok bilinen Bitcoin’ dir. Bitcoin merkezi olmayan bir kripto para birimidir. Bitcoin kullanmanın amacı güvenli, hızlı ve düşük maliyete sahip bir transfer işlemi gerçekleştirme sağlamaktadır. Yapılan transferler açıkça gözlemlenebilir. Fakat transferi yapılan kişinin kimliği, kişinin kendi açıklamadığı sürece bilinemeyeceğinden kişisel verilerin korunması kapsamında da bizlere güven sağlamaktadır.

Kripto para 2008 yılında ortaya çıkmaya başlamıştır. Satoşi Nakamoto lakaplı gizli bir yazarın 2008 yılında önerdiği Bitcoin dijital parası ile dünyada yeni bir uluslararası para biriminin varlığından bahsedilmeye başlandı. Kripto paralar devlet denetimine tabi değildir. Zaman zaman insanların aklında bir şüphe oluşsa da gizliliği ve güvenirliği açısından tek bir merkezde olmamaları dolayısıyla bu sorunlar ortadan kalkmaktadır.

Blockchain Teknolojisinin Özellikleri

Gelecekte de kripto paraların kullanımının artacağı düşünülmekte. Günümüzde kripto para denilince akla ilk bitcoin gelmektedir. Ancak bitcoin dışında da sayabileceğimiz birçok kripto para bulunmaktadır. İsviçre merkezli Credit Suisse tarafından hazırlanan geniş çaplı bir rapora göre, blokzincir sadece dijital para birimleri veya finansal hizmetler için değil birçok alanda kullanılmaktadır. Blokzincir’in uygulama alanları içerisinde para transferleri, hisse senetleri ve borsalar, bankacılık, E-ticaret ve ödemeler, değerli belgelerin yaratılması ve saklanması, Kişiden Kişiye Borçlanma ve Dağıtık Yapılı Kredi Sistemleri ve E-noter gibi alanlar sayılabilir. Tüm Kripto Paralar görünümde anonimdir. Kripto paralar pek çok ülkede yasaldır. Hiçbir hükümetin kripto paralar üstünde kontrolü yoktur. Çünkü bu paranın kontrolünü sağlayan bir merkezi yoktur. Kripto paranın oluşturulma amacı belli kriptografi prensipleri sayesinde mümkün kılınan bir işlem ile dijital bilgi değişimi sağlamaktır. Kriptografinin kullanım amacı para işlemlerini güvence altına almak ve yeni paraların oluşturulmasını kontrol etmektir. Blok zincirinin avantajları ise,  verilerin bir kopyası herkese açık bir şekilde kaydedilip bu verilere herkes erişir ve yapılan değişiklikleri görebilir. Bu sayede verilerin saklanması metodu veri kaybını önlemiş olur. Aracılara gerek kalmaksızın dijital imzalar sayesinde güvenliği sağlar. İnsanlar kendi işlemlerini ve diğer blok zincirindeki işlemleri görerek sanal ortamdaki şeffaflık da sağlanmış olur. En önemlisi de blok zincir üzerindeki veriler silinemez ve değiştirilemez.  Merkeziyetsiz olması sayesinde kontrol edilemez veya iptal edilemez. Akıllı sözleşmeler ile de belirli faaliyetler otomatikleşir.

Blok zincirinin dezavantajlarından bahsedecek olursak, blok zincirlerinde çok fazla enerjinin tüketilmesi ve pahalı bilgisayar sistemlerinin bulunmasıyla masraflı bir sistem olduğunu gözlemliyoruz. Zaman zaman performans bakımından yetersiz kaldığını da söyleyebiliriz. Ağdaki tüm verilerin bir kopyasının saklanması, içeriğe erişim sağlanabilmesi kullanıcıların mahremiyetine zarar verebilir. Blok zincirin kullanım alanına bir örnek olarak bankacılıkta, bir ülkeden başka bir ülkeye para transferinde ücret ödeme ve zorluğu varken kripto paralar ile hızlı bir şekilde ve küçük masraflarla para aktarımı gerçekleşmiş olur. Blok zincirin temelinde hesap verebilirlik yatıyor diyebiliriz aslında.  Kripto paranın temelinde madeni veya kâğıt paraya gerek olmadan, elektronik ortamda meydana getirilen bir para sistemi vardır. İlk kripto para bitcoin olduğundan insanlar bitcoine daha çok güveniyorlar. Kripto paranın kendine özgü bir dili vardır. Bu da kripto paraya şifreli para denmesinin bir açıklaması olabilmektedir. Kripto paranın alınıp satılması şifre aracılığı ile mümkün olmaktadır.

Sonuç olarak kripto paranın sanal para olarak da işlev gördüğünü anlamış oluyoruz. Bitcoin’in kısaltması BTC olarak bilinmekte ve bu para birimi 8 basamağa kadar bölünerek işlem yapılabilir. Bu nedenle, 0,00000001 Bitcoin’lik alışveriş mümkündür. Bitcoin paranın evrim süreci sonunda ortaya çıktığı bir aşama olarak da görülebilir. Bu paranın işleyişini insanlar öğrendikçe kullanımı da zamanla artacaktır.

Türkiye’deki Durum

Ülkemizde ilk Bitcoin ATM’si İstanbul Atatürk Havalimanı’nda açılmıştır. Ülkemizde bitcoin yasak değildi ancak yasal bir statüsü de yoktu. Bu yüzden ülkemizde Bitcoin muhasebesi ve vergilendirmesi de söz konusu değildi. Geçtiğimiz günlerde yeni bir gelişme meydana geldi. Merkez Bankası’nın 30 Nisan’da yürürlüğe girecek düzenlemesiyle, kripto paralar Türkiye’de ödeme aracı olarak kullanılamayacak. Kripto paraların alınması veya satılmasına ise yasak getirilmedi. Merkez bankası kripto paraların bir denetim mekanizmasının olmaması ve risk taşıdığı gerekçesiyle böyle bir karar verdiğini açıkladı.

Kripto Paranın Avantajları ve Dezavantajları

Günümüzde her açıdan gelişen teknolojinin bir etkisi de paralar üzerinde ortaya çıkmıştır. Teknoloji hayatımızın her yerinde mevcutken sanal bir ortamda sanal para olarak bilinen kripto paraların ortaya çıkması çok da garipsenecek bir durum değildir. Bu durum beklenebilir bir gelişmeydi. Kripto paranın avantajları arasında anonim olması yani üçüncü kişiler tarafından tespit edilememe durumu sayılabilir. Ayrıca, ödeme özgürlüğü imkânı da sağlamaktadır bir başka deyişle kişi herhangi bir zamanda ödemesini yapabilir. Tarafsız olması yani devlet veya bankalar tarafından kontrol edilememesi de bir avantaj olarak görülebilmektedir.

Bazı dezavantajları sayacak olursak bilgi yetersizliğinde dolayı belirsizliklerin çok olması kullanıcılara olumsuz bir geri dönüş sağlamakta. Kullanım alanı dar ve değişkendir. Özellikle hacker saldırılarında şifre iptali veya hesabın dondurulmasının mümkün olmaması kullanıcılar için güvenli bir durum değildir. Kullanıcılarına çok fazla sorumluluk yüklemektedir. Ayrıca kripto paraların ödenmesi gerçekleştirildikten sonra iptali veya geri iade durumu söz konusu değildir.  Yasal takibin daha zor gerçekleştiği dijital ortamlarda kullanıcılar daha dikkatli olmalılardır.  Kripto paralar kaynakların kıtlığı ilkesine göre sınırlı miktarda oluşturulur ve piyasadaki, işlevleri arz ve talebe göre şekillenir.

Konuyu Satoshi Nakamot’nın sözleri ile toparlamak istiyorum.

Tamamen iki taraf arası bir elektronik para versiyonu, çevrimiçi ödemelerin bir finans kurumuna gitmeden doğrudan bir partiden diğerine gönderilmesine imkân sağlayacaktır. Günümüzde dijital imzalar çözümün bir kısmını sağlıyor, ancak çifte harcamaları önlemek için güvenilir bir üçüncü tarafa ihtiyaç duyulmaktadır. Bundan dolayı elektronik ödemelerin avantajları azalmaktadır. İşte biz bu üçüncü kişiye (banka) olan ihtiyaca gerek duyulmayacak kişiden kişiye doğrudan transfer yapılabilecek bir ağı çözüm olarak sunuyoruz.

Satoshi Nakamot

Kaynakça

  1. KESEBİR, M., & GÜNCELER, B. (2019). Kripto Para Birimlerinin Parlak Geleceği. Igdir University Journal of Social Sciences, (17).
  2. Blokzincir Teknolojileri, (2018). http://blokzincir.bilgem.tubitak.gov.tr/blokzincir.html
  3. Kripto Para Nedir? (2017). https://koinbulteni.com/kripto-para-nedir
  4. Tanrıverdi, M , Uysal, M , Üstündağ, M . (2019). Blokzinciri Teknolojisi Nedir ? Ne Değildir ?: Alanyazın İncelemesi . Bilişim Teknolojileri Dergisi , 12 (3) , 203-217
  5. Alpago, H . (2018). BİTCOİN’DEN SELFCOİN’E KRİPTO PARA . Uluslararası Bilimsel Araştırmalar Dergisi (IBAD) , 3 (2) , 411-428
  6. Dizkırıcı, A. S., & Gökgöz, A. (2018). Kripto Para Birimleri ve Türkiye’de Bitcoin Muhasebesi. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies4(2), 92-105.
  7. https://www.cnnturk.com/ekonomi/turkiyede-artik-yasak-merkez-bankasi-acikladi-kripto-para?page=11

Yanıt yok

Bir cevap yazın

Bize her yerden ulaşabilirsiniz. :)
Twitter
YouTube
LinkedIn
Share
Instagram